Phát hiện khoảng trống bí ẩn trong Kim tự tháp Menkaure: Manh mối về lối vào chưa từng được biết đến?
Một nhóm nghiên cứu quốc tế thuộc dự án ScanPyramids vừa công bố phát hiện hai khoảng trống chứa không khí (air-filled voids) ẩn sau mặt phía đông của Kim tự tháp Menkaure ở Giza, Ai Cập. Đây là bằng chứng thực nghiệm đầu tiên ủng hộ giả thuyết lâu nay về khả năng tồn tại một lối vào thứ hai, chưa từng được khám phá của kim tự tháp này.
Kết quả được giới thiệu trong tuần qua bởi các nhà khoa học đến từ Đại học Cairo và Đại học Kỹ thuật Munich (TUM), đánh dấu thêm một cột mốc quan trọng của ScanPyramids – dự án chuyên dùng công nghệ quét không xâm lấn để “soi bên trong” các kim tự tháp cổ Ai Cập mà không cần khoan cắt hay phá vỡ cấu trúc.
Hai “khoang rỗng” sau mặt đá granite: Chi tiết phát hiện
Để tìm ra các bất thường cấu trúc này, nhóm nghiên cứu đã kết hợp ba công nghệ: radar xuyên đất (ground‑penetrating radar), siêu âm (ultrasound) và đo điện trở suất (electrical resistivity tomography). Dữ liệu sau đó được xử lý bằng phương pháp “Image Fusion” – hợp nhất tín hiệu từ nhiều kỹ thuật trong cùng một mô hình hình ảnh – giúp họ xác định vị trí và kích thước các khoảng trống với độ chính xác cao.
Theo công bố, hai khoang rỗng có kích thước khoảng 1 m x 1,5 m và 0,9 m x 0,7 m, nằm ở độ sâu lần lượt 1,4 m và 1,13 m phía sau bề mặt ngoài. Điều đáng chú ý là chúng được phát hiện ngay sau khu vực các khối đá granite được mài nhẵn khác thường ở mặt phía đông – nơi từ lâu đã khiến các nhà khảo cổ đặt câu hỏi vì sao lại được hoàn thiện tinh xảo như vậy.
Đây là lần đầu tiên người ta phát hiện các bất thường cấu trúc phía sau những khối đá granite được đánh bóng ở mặt đông Kim tự tháp Menkaure, trong một vùng diện khoảng 4 m chiều cao và 6 m chiều rộng. Trước đó, kiểu hoàn thiện bề mặt như vậy mới chỉ được ghi nhận ở lối vào chính ở mặt bắc kim tự tháp.
Giả thuyết lối vào bí mật: Từ suy đoán đến bằng chứng vật lý
Năm 2019, nhà nghiên cứu Stijn van den Hoven đã đưa ra giả thuyết rằng phần đá granite được mài nhẵn bất thường ở mặt phía đông có thể đánh dấu một lối vào thứ hai, nhưng khi đó chưa có dữ liệu thực nghiệm để kiểm chứng. Phát hiện mới của ScanPyramids đã cung cấp những bằng chứng vật lý đầu tiên ủng hộ ý tưởng này.
Giáo sư Christian Grosse – chuyên gia về kiểm định không phá hủy tại TUM – nhận định rằng việc xác định rõ các khoảng trống sau lớp đá granite cho phép đưa ra “những kết luận rất chính xác về cấu trúc bên trong kim tự tháp mà không làm tổn hại công trình”. Ông cho rằng giả thuyết về một lối vào khác là “rất khả thi” và kết quả hiện tại là bước tiến lớn tới việc xác nhận.
Nghiên cứu đã được xuất bản trên tạp chí NDT & E International, với sự phối hợp chặt chẽ cùng Hội đồng Cổ vật Tối cao Ai Cập và Bộ Du lịch & Cổ vật nước này. Trong tương lai, nếu được phép, các nhóm khảo cổ có thể tiếp tục dùng các phương pháp thăm dò tối thiểu hoặc camera siêu nhỏ để xem liệu các khoảng trống này có dẫn tới hành lang hay phòng bí mật nào hay không.
Kim tự tháp Menkaure: “Em út” nhỏ nhất nhưng bí ẩn không hề nhỏ
Menkaure là kim tự tháp nhỏ nhất trong bộ ba kim tự tháp chính tại Giza, với chiều cao hơn 60 m, được xây dựng làm lăng mộ cho vua Menkaure thuộc Vương triều thứ 4, vào khoảng thế kỷ 26 trước Công nguyên. Dù không đồ sộ như Khufu hay Khafre, Menkaure từ lâu đã gây tò mò vì phần chân được ốp đá granite và những chi tiết hoàn thiện khác biệt.
Dự án ScanPyramids trước đó từng gây tiếng vang năm 2023 khi xác nhận sự tồn tại của một hành lang ẩn bên trong Kim tự tháp Khufu (Cheops) bằng các kỹ thuật đo muon và quét không phá hủy tương tự. Những phát hiện liên tiếp ở Giza đang dần cho thấy các kim tự tháp vẫn còn nhiều bí mật chưa được giải mã, bất chấp hàng trăm năm khảo cổ và nghiên cứu.
Công nghệ quét không xâm lấn: Chìa khóa mở cửa kim tự tháp thời hiện đại
Một trong những điểm nổi bật của dự án ScanPyramids là cách họ ứng dụng công nghệ hiện đại để “nhìn xuyên” qua những khối đá hàng ngàn năm tuổi. Thay vì đào bới, nhóm sử dụng sự kết hợp của radar xuyên đất, siêu âm, đo điện trở và cả kỹ thuật chụp ảnh muon (dùng hạt vũ trụ) trong các nghiên cứu khác để dựng lại cấu trúc bên trong.
Phương pháp “Image Fusion” được áp dụng trong nghiên cứu tại Menkaure cho phép hợp nhất các dữ liệu rời rạc thành một hình ảnh tổng hợp, giúp phân biệt rõ đâu là đá đặc, đâu là khoảng trống chứa không khí. Điều này không chỉ giảm thiểu rủi ro làm hư hại di tích mà còn mở ra cách tiếp cận mới cho khảo cổ học, đặc biệt với các công trình lớn, khó tiếp cận như kim tự tháp.
Những câu hỏi còn bỏ ngỏ và triển vọng tương lai
Dù các khoảng trống đã được xác định khá rõ về vị trí và kích thước, đến thời điểm hiện tại giới nghiên cứu vẫn chưa thể khẳng định chắc chắn chức năng của chúng. Chúng có thể là phần của lối vào phụ, một đoạn hành lang bị chôn vùi, một không gian giảm tải lực (relieving space) hay đơn giản là “vết tích xây dựng” – các hốc kỹ thuật trong quá trình dựng kim tự tháp.
Tuy vậy, việc phát hiện các “voids” ở đúng vùng đá granite được mài nhẵn đặc biệt khiến giả thuyết về một lối vào bí mật trở nên hấp dẫn hơn bao giờ hết. Trong những năm tới, nếu các cơ quan chức năng Ai Cập cho phép, rất có thể chúng ta sẽ chứng kiến thêm các nghiên cứu sâu hơn – từ mô phỏng 3D đến thăm dò bằng robot hoặc camera cỡ nhỏ.
Với mỗi khoảng trống mới được phát hiện, Kim tự tháp Menkaure – tưởng như đã “quen mặt” với nhân loại – lại trở nên bí ẩn thêm một chút, nhắc chúng ta rằng lịch sử vẫn còn rất nhiều lớp chưa được bóc tách. Và chính công nghệ hiện đại, khi được sử dụng thận trọng, đang dần trở thành chiếc chìa khóa an toàn để mở cánh cửa dẫn vào những bí mật 4.500 năm tuổi dưới nắng sa mạc Giza.
